Cyflwyniad i Fudd-daliadau

Perthnasol i:  Lloegr, Cymru, Yr Alban a Gogledd Iwerddon

Telir budd-daliadau lles er mwyn sicrhau safon ofynnol o fyw a ni ddylai unrhyw berson fyw o dan y safon honno. Gallant eich helpu os:

• oes gennych incwm isel
• ydych yn ddi-waith
• oes gennych blant
• ydych yn feichiog
• ydych yn sâl neu’n anabl
• ydych yn berson mewn profedigaeth
• ydych yn ofalwr.

Ceir dau fath o fudd-daliadau:

• Budd-daliadau yn seiliedig ar brawf modd. Gallwch dderbyn y rhain hyd yn oed os nad ydych wedi talu digon o gyfraniadau yswiriant gwladol. Ond, ni allwch eu derbyn os yw eich incwm a/neu gynilion yn uwch na swm penodol.  
• Budd-daliadau heb brawf modd.   Mae gennych yr hawl i dderbyn y budd-daliadau hyn os ydych wedi talu digon o gyfraniadau yswiriant gwladol. Ni ystyrir unrhyw arian arall sydd gennych. 

Mae ein gwybodaeth yn rhoi manylion cryno am yr holl brif fudd-daliadau, rhai sy’n seiliedig ar brawf modd a’r rhai heb brawf modd. Rydym yn esbonio pwy sy’n medru hawlio pa fudd-dal a sut i wneud cais amdano.

Pwy sy’n gweinyddu eich budd-daliadau?

Gweinyddir gwahanol fudd-daliadau gan wahanol sefydliadau.

• Telir y rhan fwyaf o fudd-daliadau gan adrannau’r Llywodraeth, er enghraifft, y Gwasanaeth Pensiynau, yr Adran Gwaith a Phensiynau neu Gyllid a Thollau EM.
• Telir rhai budd-daliadau gan eich cyngor lleol.
• Telir rhai budd-daliadau gan eich cyflogwr, ac yna mae’n hawlio’r arian yn ôl o’r Llywodraeth.

Budd-daliadau sydd heb eu hawlio ac Ôl-ddyddio

Mae’r system fudd-daliadau yn hynod o gymhleth ac nid yw llawer o bobl yn ymwybodol o’u hawliau. Amcangyfrifir na chaiff biliynau o bunnoedd o fudd-daliadau eu hawlio bob blwyddyn. Gall hyd yn oed y symiau lleiaf oll o arian wneud gwahaniaeth yn eich bywyd. Cofiwch os ydych yn gymwys i dderbyn budd-daliadau, gellir ôl-ddyddio eich hawl.

Cymorth ychwanegol

Mae ceisio darganfod os ydych yn gymwys i gael budd-daliadau yn gallu bod yn waith dryslyd iawn. Mae dolen Gwirio budd-daliadau Turn2us yn gallu eich helpu i gyfrifo eich hawliau.

Ceir mwy o wybodaeth am bob budd-dal ar wefan y llywodraeth https://www.gov.uk/ gan gynnwys enw’r sefydliad sy’n gyfrifol am bob budd-dal a ble gellir cael mwy o gyngor. 

Mae gwybodaeth am fudd-daliadau ar gael trwy gyfrwng sawl iaith a gwahanol ffurf, er enghraifft, mewn print bras neu Braille. Yn ogystal â hyn, os oes angen cymorth arnoch i siarad â rhywun yn un o adrannau’r llywodraeth neu’ch cyngor lleol, dylent fod yn medru darparu cyfieithydd. Bydd angen i chi gysylltu’n uniongyrchol â’r swyddfa budd-daliadau i wybod mwy am hyn.